Blog

  • Aradığın Şey Kütüphanede Saklı – Kütüphaneler ve İnsan Ruhunun Derinlikleri

    Michiko Aoyama‘nın “Aradığın Şey Kütüphanede Saklı” kitabı, kütüphanelerin sadece bilgi kaynağı değil, aynı zamanda insan ruhunun derinliklerine inebileceği özel yerler olduğunu vurgulayan bir eser. Kitap, kaybolmuş olan bir şeyin ya da anlamın bulunması sürecine dair hem bireysel hem de evrensel bir yolculuğa çıkarıyor okuyucuyu.

    Yolculuk demişken bu kitabı okurken aklıma üniversite yıllarım geldi. Üniversitenin birinci senesinde bizleri ziyarete gelen bir büyüğümüzden bize bir tavsiyede bulunmasını istemiştik. İleride pişman olmamak için üniversite yıllarımızda neyi mutlaka yapmamız lazım diye sormuştuk. Kendisi de; elinizin altında çok değerli iki kaynak var, biri zaman diğeri de kütüphaneniz demişti. İleride pişman olmak istemiyorsanız zamanınızın çoğunu kütüphanede okuyarak, araştırarak geçirin. Aradığınız her şeyin cevabını bir şekilde orada bulabilirsiniz demişti. 15 sene sonra bu sözlerin bu kitabı okurken tekrardan aklıma geleceğini hiç düşünmezdim. Biz bir şekilde bu nasihatın hakkını verdik diyelim ve kitabımıza devam edelim.

    Michiko Aoyama‘nın “Aradığın Şey Kütüphanede Saklı” adlı eseri, her şeyin aslında bulunduğu yerin, ruhsal yolculuğumuza nasıl ışık tutabileceği üzerine derin bir keşif sunuyor. Kütüphaneler, kitapların bulunduğu sessiz, dingin yerler olarak bilinir. Fakat Aoyama, bu yapıtında kütüphaneleri birer simge olarak kullanarak, kaybolan anlamları, kaybolan duyguları ve kaybolan kimlikleri arayan insanların içsel yolculuklarını anlatıyor.

    Kütüphane: Bir Arayışın Mekânı

    Kütüphaneler, özellikle edebiyatseverler için özel bir anlam taşır. Kitaplar, bu devasa yapılarda sadece fiziksel varlıklar olarak yer almaz; onlar, okurlarının hayatlarının parçası olur, bazen kaybolan bir parça yerine geçer. Aoyama, bu bakış açısını eserine ustalıkla işlerken, kütüphaneyi sadece bilgi edinme ve okuma mekanı olarak değil, insanın iç dünyasında kaybolan her şeyi bulabileceği bir alan olarak tanımlar.

    Kitap, kütüphanenin bir metafor olduğunu vurgular. Kütüphaneye giren her birey, sadece dış dünyada değil, kendi içsel dünyasında da bir keşif yapar. “Aradığın Şey Kütüphanede Saklı”, kaybolan bir anlamı, kaybolmuş bir duyguyu, hatta kaybolmuş bir kimliği geri bulma çabasıyla ilerler. Burası sadece kitapların fiziksel olarak yer aldığı bir alan değil, aynı zamanda karakterlerin derinliklerine inebildiği, sessizlik içinde kendi kimliklerini sorguladıkları bir yerdir.

    Kaybolan Şeyleri Aramak: Anlam Arayışı

    Aoyama’nın romanı, kaybolan bir şeyin peşinden gitme temasına yoğunlaşır. Kitap, kişisel bir kayıp duygusu ile başlar. Bu kayıp, hem bir nesne olabilir, hem de hayatın bir döneminde hissettiğimiz varoluşsal bir boşluk, bir anlam eksikliği olabilir. Birey, kaybolan şeyi ararken, dış dünyada bir arayış sürdürürken aslında en önemli keşfini kendi iç yolculuğunda yapar. Bu yolculuk, bir anlam arayışı, bir kimlik bulma, bir huzura kavuşma çabasıdır.

    Zaten Aoyama’nın işlediği en güçlü tema, insanın içsel boşlukla ve belirsizlikle başa çıkma sürecidir. Kütüphane, burada bir arayışın simgesi haline gelir. Okuyucu, karakterlerin kütüphaneye adım atarken sadece kitaplara değil, kendi geçmişlerine ve kaybolan parçalara doğru bir yolculuğa çıktığını görür.

    Bireysel Kayboluş ve Toplumsal İhtiyaçlar

    Aoyama’nın romanı, sadece bireysel kayboluşla sınırlı kalmaz; toplumsal bir bağlamda da okurla buluşur. Toplumun kolektif kayıpları, bireysel kayıpların bir yansımasıdır. Kütüphanede kaybolan şeyleri arayan karakterler, toplumsal normlara, değer yargılarına ve geçmişten gelen hikayelere karşı dururlar. Bu, geçmişin insan üzerinde bıraktığı izleri anlamaya ve bunları çözmeye yönelik bir arayışa dönüşür.

    Toplumsal bağlamdaki kayıplar, özellikle Japon toplumunun geleneksel yapısında önemli bir yer tutar. “Aradığın Şey Kütüphanede Saklı”, geçmişin ve geleneklerin, insanın geleceğini şekillendiren unsurlar olarak nasıl içsel bir sorgulamaya dönüştüğünü gösterir.

    Kütüphane, Sessizlik ve İçsel Sesin Keşfi

    Kütüphaneler, genellikle sessizlikle özdeşleştirilir. Fakat Aoyama, kütüphaneyi sadece dışarıdaki gürültüden uzaklaşmanın değil, içsel gürültüden de arınmanın bir yolu olarak kullanır. Kitap boyunca, karakterlerin içsel sessizlikle yüzleşmeleri, onların duygusal ve psikolojik olarak nasıl dönüştüklerini anlatan derin bir süreçtir. Her bir sayfa, okura sadece fiziksel bir bilgi değil, zihinsel ve ruhsal bir derinlik sunar.

    Her birimiz kitaptaki hikayelerden kendimize bir pay çıkartabiliriz. Özellikle dördüncü hikaye yani Hiroya ve Seytaro’nun hikayesi beni derinden etkiledi. Yazar olmak isteyen ancak yazdıklarını bir türlü kabul ettiremeyen Seytaro şöyle bir cümle kuruyor: “Şu anda benimle dalge geçen insanlar, gelecekte de ne olursam olayım benimle dalga geçecekler. Her zaman bana saldıracak bir nokta arayacaklar. Ama benim için hiç sorun değil. Romanlarımı okumayan insanların ne düşündüğü umrumda değil. Söyledikleri sözleri yedirmek ya da öfkeyi intikam aracı olarak kullanmak içimden gelmiyor. Beni motive eden tamamen başka bir şey var.”

    Hayatımızın her döneminde yapmak istediğimiz ya da yaptığımız şeyleri körü körüne eleştiren birileri mutlaka olacaktır. Aynı kitaptaki kahramanımızın dediği gibi sizi motive eden tamamen başka bir şey olmalı…

    Kütüphanenin Gerçek Anlamı

    Sonuçta “Aradığın Şey Kütüphanede Saklı”, yalnızca kaybolan şeyleri aramaktan ibaret değildir; bu, bireysel bir keşif yolculuğudur. Kütüphane, insanların ruhsal olarak kendilerini buldukları, anlamlarını keşfettikleri bir mekandır. Her sayfa, okuru farklı bir içsel evrene götürür ve okur, sonunda aradığı şeyin aslında çok yakında, sadece bir adım ötede olduğunu fark eder. Aradığınız şey gerçekten de kütüphanede saklıdır; ama belki de en çok, kendi ruhunuzda…

  • IT Maliyet Dönüşümüne Kısa Bir Bakış

    Birçok iş insanı, IT tarafındaki faaliyetlerin ve harcamaların karanlık kutu olduğunu düşünür. Bu nedenle IT’nin bütçe yönetemeyeceğine yönelik genel bir kanı vardır. CIO’lar maliyet optimizasyonuna yönelik girişimlerin IT servislerinin tesliminde verimlilik sağladığına inanır ancak, çoğunlukla bu momentumu sürdürmekte zorlanırlar ve en sonunda sürekli maliyet azaltımı döngüsüne girerler.

    Kontrolsüz IT bütçe kesintisi de taktiksel yönetimi, performansı ve kaliteyi kötü etkiler. Kısa vadeli kazanımlarda olumlu izlenim oluşsa da, uzun vadede süreçlerin istenildiği gibi gitmediği ortaya çıkar ve bu sefer açığı kapatmak için idealden daha çok harcama yapmakla sonuçlandırlır.

    IT maliyet dönüşümü süreçlerinde, genellikle 3 yıllık bir yol haritasının çıkarılması önerilir. Ancak, bu yol haritası hikaye bazlıdan ziyade, 3 yıllık periyotta her yıl yapılması planlanan aktivitelerin ve çıktıların net olarak tanımlanması olmalıdır. IT maliyet dönüşümü programı ölçülebilir temellere dayandırılarak mevcut işlere yapılan yatırımların nasıl gelişme kaydettiği düzenli raporlanmalıdır. Buradaki amaç, büyük organizasyon yapısına sahip IT departmanlarının kendilerini ispatlamak ve varlıklarını sürdürmeye şirketin ihtiyacı olduğunu göstermek için aynı ihtiyaca yönelik düzenli aralıklarla farklı yazılımları almasının önüne geçmektir. Pek tabi akıllara kim neden böyle bir şey yapsın sorusu gelebilir ancak, 2012’de benzer bir duruma tanıklık ettiğim için sektörde bu tarz durumların sayısı yadsınamayacak kadar çok olabiliyor. Maliyet dönüşümündeki bir diğer değer fırsatı ise “büyüyen işlere” ve “dönüştürülen işlere” daha etkin bir şekilde bütçe bulabilmektir.

    IT maliyet dönüşümü birçok analiz firması 3-yıllık periyotta yaklaşmıştır ve her bir yılı ayrı bir odak başlığı altında toplamıştır. 1. Yıl, temel ölçüm değerlerinin belirlenmesi, maliyet dönüşümdeki fırsatların tanımlanması, bunun yönetiminin nasıl yapılacağından hem fikir olunması ve hızlı kazanımların uygulamaya geçilmesiyle başlanmaktadır. Sürecin 2. Yılında, kurumsallaştırma ya da ekipleştirme olarak adlandırabileceğimiz yapıya odaklanacağız. Burada, odak alanlarının optimizasyonlarının değerlendirilmesi, 2. Yıldaki hızlı kazanımların belirlenmesi, bunların maliyet sahiplerinin çıkartılması, öngörüsü yapılamayan projelerin plandan çıkartılması, ihtiyaca göre yönetim modelinin değiştirilmesi ve yol haritasına tekrardan bakılması gerçekleştirilmektedir. 3. Yıl sürekli değişim/gelişim olarak adlandırdığımız bir yıl olmaktadır. Temelde, optimizasyona tabii tuttuğumuz alanların tekrardan değerlendirilmesi, ihtiyaca göre yönetim modelinin geliştirilmesi, farklı ortaklardan ve IT ekiplerinden yeni fikirlerin toplanması, stratejik proje yönetim ofisinin kurulması, iş süreçleri optimizasyonu ve inovasyon alanlarına odaklanması beklenmektedir.

    Konunun başına geri dönecek olursak, her ne kadar maliyet dönüşümündeki genel algı maliyet azaltımı olsa da, buradaki ana odaklar, süreç verimliliği, sürekli iyileşme ve inovasyon, IT kaynak ve satın alımının iyi değerlendirilmesi ve iş birimlerinin taleplerinin optimizasyonu olmalıdır.

    Konu her ne kadar IT maliyet dönüşümü olsa da IT’ye bu maliyeti çıkartan/yol gösteren de bir iş birimi vardır. İş birimi taleplerini gerçek ihtiyaçlarına göre doğru önceliklendiremezse IT tarafına gereksiz iş yükü çıkartabilmektedir.

  • İnovasyon Stratejisi Oluşturma Yöntemleri

    İnovasyon Stratejisi Oluşturma Yöntemleri

    Her alanda teknolojik ve sosyo-ekonomik gelişmelerin ivmelenerek hızlandığı, yüksek rekabetçi pazarların oluştuğu günümüz dünyasında şirketler rekabetten geri kalmamak için ürünlerinde ve servislerinde veya iş yapış biçimlerinde yenilenmeye ihtiyaç duymaktadır. İnovasyon kapsamındaki anahtar kelimemiz de ‘yenilenmek‘ olacaktır. İşin stratejisine geçmeden önce şunu sormak lazım; ‘Oluşturacağımız herhangi bir stratejiyi uygulamaya geçirecek güçte miyiz veya bu gücü yanımıza alabilecek miyiz?’. Eğer cevap hayırsa boş yere inovasyon stratejisi belirlemekle uğraşmayın. Yapacağınız tek şey kendi içinizde oyalanmak olacaktır. Yıllardır strateji projeleriyle uğraşmış biri olarak; kurumsal strateji yönetiminde en iyi dökümanları çıkarsanız dahi eğer üst yönetim veya ilgili paydaşlar uygulama aşamasına geçmeyecekse emekleriniz boşa gidecektir ve sadece kendinizi geliştirmekle yetineceksinizdir. (Bu sözüm pek tabii üst yönetimden bir talep gelmediği durumda geçerlidir.)

    Yeniliğe ‘Evet’, Değişime ‘Hayır’

    Paralellik İlkesi

    Araştırma sonuçları genel olarak bir inovasyon stratejine sahip olan işletmelerin, olmayan işletmelere nazaran daha başarılı olduğunu göstermiştir (O’Regan, Ghobadian, &Gallear, 2005). Ancak, ilk ve en önemli kriter; inovasyon stratejisinin kurum stratejisiyle paralel olması gerektiğidir. Paralel kelimesini ‘benzer’ ve/ya ‘aynı’ kelimeleriyle karıştıranlar olmaktadır. Buradaki paralel kelimesi stratejileri bir nebze de olsa örtüştürmek için kullanılmaktadır. Aksi takdirde kurumdaki her birim kendisine göre bir yenilenme (inovasyon) stratejisi belirler ve çok başlılığa neden olur. Pek tabii birçok şirkette yeni gelir alanları yaratma, müşteri deneyimini iyileştirme veya operasyonel verimliliği arttırma gibi üst düzeyde hedefleri kendisine koymaktadır. Her inovasyon çalışması kuvvetle muhtemel bu kalemlere dokunacaktır. En kötü senaryoda kurum kültürünün dönüşmesiyle ilgilidir onda da kurumun ‘Etkin İnsan Kaynağı’ oluşturma hedefiyle uyumlu olacaktır. Kurumsal stratejiyle uyumluluğa bu denli takınılmasının sebebi aslında merkezi bir şekilde tek elden yönetilmesine olan atıftır. Diğer bir deyişle, herkesin inovasyondan aynı şeyleri anlamasını sağlamaktır.

    Nedensellik İlkesi

    İnovasyon stratejisi, işletmelerin inovasyon çabasına girişmeden önce inovasyonu neden yaptıklarını düşündüren bir rehberdir (Ecevit Satı & Işık, 2011). İkinci konu olarak; ana vizyonunuzu destekleyecek inovasyon kapsamında belirlediğiniz odak alanlarınızın neler olacağıdır. ‘İnovasyondan ne beklemek lazım?’ ve ‘neleri inovasyon kapsamında değerlendirebiliriz’ sorularına cevaplar bulmak gerekmektedir. Ardından bu beklentilerimizi karşılayacak inovasyon stratejileri belirmek gerekecektir. Örnek vermek gerekirse, gelecek dönem vizyonunu ‘kesintisiz müşteri deneyimi’ olarak belirleyen bir telekom operatörünün; bu kapsamda 5G, IoT veya mobiliteye yönelmesine ve bu alanlar üzerinden somut yenilikler getirerek ana vizyonunu desteklediği görülebilmektedir.

    Detaycılık İlkesi

    Landel ve Varmus (2011)’a göre inovasyon stratejisi, işletmenin inovatif potansiyelini iyileştirmek ve geliştirmek için amaçlar, yöntemler ve yollar belirleme yaklaşımına yön veren stratejilerin belirlenmesidir. Bu noktada sektörde karşımıza 4 tür inovasyon yaklaşımı çıkmaktadır, bunlar; radikal inovasyon, yıkıcı inovasyon, bozucu inovasyon ve arttırımsal inovasyondur. Bu kırılıma ihtiyaç duyulmasının nedeni aslında çalışmaları biraz daha derine indirerek daha somut faaliyetler ortaya çıkarabilmektedir. En azından gerçekleştirdiğimiz faaliyetlerin adını koyabilmektir.

    İnovasyon Matrisi

    Örnek vermek gerekirse, günümüz dünyasında arttırımsal inovasyon faaliyetleri genelde AR&GE geliştirmeleri olarak görülmektedir (Her ne kadar tam olarak doğru görmesem de). Var olan çözümlerin üzerine yenilikler getirerek arttırımsal yenilenmeler sağlanmaktadır. Alt kırılımdaki odaklanmalar, faaliyet gösterilen sektör ve rekabet ortamı veya çalışanların deneyimine/kalitesine göre çeşitlilik göstermelidir. Hiç girişimcilik faaliyetlerinde bulunmamış insanların kurum içi girişimcilik programlarını yönetmesini ve bunlardan istenilen sonuçları alamadığını gözlemlemişizdir. İşte tam da bu noktada elinizdeki potansiyeli iyi ölçüp değerlendirme gereği ortaya çıkmaktadır.

    İnovasyon Türleri

    Yetkinlik İlkesi

    John Locke, zihnin, ilk doğduğu anda boş bir levha ya da klasik söylemle “tabula rasa” olduğunu düşünür. Ona göre doğuştan gelen hiçbir bilgi yoktur. Bütün bilgilerin kaynağı deneyimdir ve duyusal yolla kazanılmıştır. Şimdi; elinizde yenilenmeye öncülük edecek çalışanların deneyimlerini iyi ölçün. Aksi takdirde, yeterli deneyime sahip olmayan çalışanlarınız sizlere istediğiniz yenilikçi fikirleri sağlayamayacaktır. Burada küçük bir parantez açmakta fayda var; şahsi görüşüm hiçbir zaman yeterli deneyime ulaşılamaz bu nedenle yenilenmeye (inovasyona) yön verecek takımlar cross-function çalışabilme yetkinliğine sahip kişilerden oluşmalıdır. Farklı alanlardan/deneyimlerden oluşan çalışanlarla inovasyon stratejisi belirlenmelidir.

  • Bankacılık Sektöründe NIH Sendromu

    Eğer yenilikçi işlerle uğraşıyorsanız, eminim ‘tekerleği yeniden icat etmek’ veya ‘Amerika’yı yeniden keşfetmek’ tabirlerini duymuşuzdur. Daha doğrusu tekerleği yeniden keşfetemeye gerek yok veya Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yok tabirlerini duymuşuzdur. Kısacası hali hazırda üretilmiş/keşfedilmiş şeyleri tekrardan keşfetmek için vakit kaybetmeye gerek yoktur. Bunlardan esinlenerek kendi ihtiyaçlarımıza göre çözümler tasarlamak daha etkili olmaktadır. Ancak, bu söyleyiş maalesef kurumsal hayatta ve her sektörde aynı etkiyi yaratmamaktadır. Özellikle içe kapanık olan bankacılık ve finans gibi sektörlerde bu durum ters tepmektedir. Bu noktada da literatüre NIH (Not-invented-here) – ‘Burada icat edilmedi’ sendromu girmiştir.

    Bu sendromun şirketinizdeki varlığını anlamak için kendinize şu soruyu sormalısınız; ‘Siz veya yöneticileriniz şirket sınırlarının ötesinde çok daha fazla umut vaat eden seçeneklere sahip olmanıza rağmen, ‘içerde-geliştirilen’ yenlikleri haklı göstermekte ısrar ediyor musunuz?‘. Eğer cevabınız evetse muhtemelen NIH Sendromundan muzdaripsiniz. NIH Sendromunda görülen diğer bazı semptomlar ise;

    • Diğerlerinin yaptığı işe değer vermeme (kibir)
    • Diğerlerinin yaptığı işi anlamama / anlamak istememe (özgüven eksikliği)
    • Kendisi tarafından çözümlerin daha önceden keşfedilmemesinden kaynaklı kıskançlık
    • Tekerleği tekrardan icat edersek, çok daha fazla kontrol sahibi oluruz düşüncesi (cimrilik, açgözlülük)
    • ‘Müşteri önceliklidir’ inancını kabul etmeme (Bencillik)

    Ancak endişelenmeye gerek yok bu durumun dezavantajları çok olduğu gibi avantajları da vardır. Önemli olan semptomları iyi belirleyip erken teşhis koyarak tedaviye başlamak, dengeyi sağlayabilmektir. Örneklemek gerekirse, eğer bir ürün geliştirdiyseniz ve bunu bir başkasına satmak istiyorsanız, sizlere gelecek ilk sorulardan biri ‘bunu siz kendi şirketinizde kullanıyor musunuz?’ olacaktır. Bununla ilgili sektörde ‘companies should eat their own dog food’ tabiri de bir o kadar yaygındır. Yani önce kendi ürettiğiniz çözümleri kendiniz kullanabiliyor olmalısınız ki müşterilerinize de bir o kadar güven aşılayabilesiniz. Aksi takdirde, kendinizin bile kullanmak istemediği bir çözümü bir başkasına satamazsınız. Bu durum genellikle yazılım kategorisinde görülmektedir. Ancak, bankacılık sektöründeki yazılım alanında gözlemlediğimiz bu sendrom, çok hızlı bir şekilde kurumların üst yönetimine nüfuz etmektedir. Hal böyle olunca, yani Türkiye’de top-down yönetim anlayışı yaygın olduğu için bu durum şirketin geneline de yayılmaktadır.

    Bu sendromun sıkı savunucularından genelde duyulan argüman; ‘Uzun vadede bir yazılımın alınmasının maliyeti içeride geliştirilmesine nazaran çok daha yüksektir.’ Bir noktada haklılık payları bulunmaktadır, çünkü bu yöneticilere sadece sermaye ve operasyonel yatırım maliyetleri sunulmaktadır. Buna karşılık, dışardan bir ürün alınması durumunda sektördeki know-how’ın içeriye taşınması, hızlıca ürünlerin entegre edilip müşteri veya iç ihtiyaçlara hızlı yanıt verebilmesi veya içerdeki yetersiz bilgi teknolojileri kaynağı gibi noktalar derinlemesine düşünülmemiştir. Özetle, bir yazılımı içeride geliştirmek yüzeysel bir analizde mantıklı görünsede detaylıca incelendiğinde durumun o kadar da parlak olmayabileceği çıkmaktadır.

    Rekabette üstünlüğü yakalayabilmek için (özellikle açık) inovasyonun bankacılık sektörünü iyice sardığı günümüz dünyasında NIH sendromuna sahip yönetimler bankaların sürdürülebilir büyümelerini sekteye uğratabilmektedirler. Bu durumun önüne geçebilmek için şirketin strateji, dijital dönüşüm ve inovasyon ekiplerine büyük sorumluluklar düşmektedir. Bu duruma karşı alınacak aksiyonların en başında da, master-plan’a girecek veya üst yönetime sunulacak projelerin ‘make-or-buy’ analizinin sayısal verilerle yapılarak sunulması gelmektedir. Bu analiz sizlere kesin çözüm sağlamayacaktır, ancak yine de sayısal verilerle bir skorlamanın çıkartılması akıllarda bir soru işareti oluşturacaktır.

    Diğer bazı yöntemlerse;

    • Açık inovasyonun mevcut eforlarınıza olan etkisinin gösterilmesi (açık inovasyon olmadığı için ne kadar fırsatı kaçırdınız?)
    • NIH sendromunu aşmak için ödüllendirme politikalarının devreye alınması
    • Projelerinize yeni bakış açıları kazandırmak için dışarıdaki insanların veya kuruluşların strateji veya değerlendirme aşamalarına dahil edilmesi (bankacılık sektöründe pek mümkün olmasa da, ince bir ayarlama olarak; çeşitli bankalara yerinde ziyaretler gerçekleştirilerek deneyimler paylaşılabilir)

    Açık inovasyon ile ilgili yukarıdaki video ile de bu yazımızı bitirelim. ‘Open Innovation is the fastest way to a better, brighter world for people today and generations to come’

  • Tasarım Odaklı Düşünme – ‘Design Thinking’

    Tasarım Odaklı Düşünme – ‘Design Thinking’

    Tasarım Odaklı Düşünme yaklaşımı son birkaç yılda ülkemizdeki büyük şirketlerde de sükse yapmaya başladı. Bu kapsamda çok çeşitli kurumlardan eğitimler alınmakta, alınan eğitimler neticesinde şirket içerisinde çalıştaylar düzenlenmekte ve en önemlisi istenilen sonuçlar alınamamaktadır. Her ne kadar biz yeterli sonuçlar alıyoruz diye iddia edenler olsa da istenilen/hedeflenen sonuçların yanına bile yaklaşılamamaktadır. Bunun da en temelinde yatan neden, tasarım odaklı düşünme yaklaşımının kurum içerisinde yaygın bir şekilde anlaşılamamasıdır. Bir diğer önemli neden ise, saplantılı bir şekilde analitik düşünmeye yatkın olmamızdır. Bu yazı kapsamında da önce bu yaklaşımın doğuşunu ardından yaklaşımın detaylarını ve yaygın yapılan hataları ele alacağım.

    1970’li 80’li yıllarda bilim insanları tarafından yaygın kullanılan ‘Rational-Experimental Problem Solving’ yaklaşımı 5 aşamadan oluşmaktadır ve ilginçtir ki Design Thinking yaklaşımında da 5 aşama bulunmaktadır. Bu yaklaşımda Veri en önemli başlangıç noktasıdır ve güven veriye dayanır. ‘Design Thinking’ yaklaşımında ise süreç Empati ile başlar. Süreçlerin daha başında sağ ve sol beynin ikiye bölünmesine tanıklık etmekteyiz. Her iki yaklaşımdaki süreçler birbirleriyle örtüşmektedir. Ancak, biri uçtan uca bilimsel yaklaşım sergilerken diğeri, iç güdüsel bir yaklaşım sergilemeyle başlayıp rasyonel denemelerle sürece devam eder.

    ‘Rational-Experimental’ problem çözmeninin beş adımı;

    1. Data (Veri)
    2. Definition (Tanımlama)
    3. Hypothesis (Hipotez Kurma)
    4. Implementation (Uygulama)
    5. Evolution (Değerlendirme/Gelişim)

    ‘Design-Thinking’ Yaklaşımı

    Veriler, müşteri duygularını/taleplerini/ihtiyaçlarını açıklamak için bazen yeterli olmayabilir. Bu nedenle bilim dünyasındaki bu yaklaşım, 90’lı yıllarda insanı odağa alarak biraz da kelime oyunlarıyla ‘Design-Thinking’ yaklaşımına evrildi. Bu yaklaşımın mimarlarından kabul edilen Tim Brown’a göre;

    “Günümüz karmaşık dünyasında organizasyonlar hayatta kalabilmek için yeni fikirler üretebilmeli, bunları benimseyebilmeli ve hayata geçirebilmelidir. Bu durum ise yaratıcılığı ve yaratıcılığa yatkın iş gücünü gerektirir.” Bu noktada da “Design-Thinking; iş başarısı için gereksinimleri, teknolojinin imkanlarını ve insanların ihtiyaçlarını birleştirmek için tasarımcının yöntemlerinden yararlanan inovasyonu yaratma amacıyla kullanılan insan merkezli bir yaklaşımdır.” diye tanımlamaktadır.

    ‘Design-Thinking’ yaklaşımındaki beş adım
    1. Empathy (Empati)
    2. Definition (Tanımlama)
    3. Ideation (Fikir Oluşturma)
    4. Prototype (Prototip Oluşturma)
    5. Test (Değerlendirme)

    Empati Kurmak

    Empati, problemi tanımlamak için önemli bir adımdır ancak, doğru kurgulandığı zaman. Birçok eğitimde personalar hayali kişiler olarak tanımlanır ve ilk hata burada başlar. Personaların hayali karakterler olma zorunluluğu olmadığı gibi birer karakter olma zorunluluğu da yoktur. Eğitimden sadece bunu öğrenen çalışanlar, kendi içlerine döndüklerinde ‘Role-based’ personalar yerine bilmeden ‘Fictional’ personalar oluşturmaktalar ve daha sürecin başında vakit kaybetmeye başlarlar. Personalar, 4 grupta incelenmektedirler ve evet en yaygın kullanılanı ‘Fictional’ – hayali personadır. Ancak, bunun dışında ‘goal-directed’, ‘role-based’ ve ‘engaging’ olmak üzere 3 farklı persona türü de bulunmaktadır.

    Sürecin bu aşamasında, personalar tanımlanmadan önce ki o da bu aşamada tanımlanır, konuyla ilgili veriler toplanır ve bu veriler analiz edilir. Bu veriler, konunun kimlere dokunduğu, bunun kimler tarafından çalışıldığı, bir ürün ise kimin sattığı, mevcut pazarı ve pazar payı gibi katılımcıları belirleyen veriler olabilir. ‘Design-Thinking’ çalışmalarına farklı alanlardan ve doğru insanların katılması önemlidir.

    Empati kurma aşamasından problemi tanımlama aşamasına geçerken, PoV (Point of View) olarak adlandırılan, müşterinin ne söylediği, ne yaptığı, ne düşündüğü ve ne hissettiği belirlenir. Bunlardan anlam çıkartarak problem daha net tanımlanır.

    Tanımlamak

    İyi bir problem tanımı nasıl olmalı sorusuna çoğunlukla genel-geçer tanımlamalar yapılır. Burada doğru problem tanımı;

    1. İnsanı merkeze alan,
    2. Özgürce yaratıcılığınızı kullanacak kadar genel,
    3. Yönetilebilecek kadar dar kapsamlı olmalıdır.

    Problem tanımlanırken yapılan en yaygın hata ise sürekli çözümü düşünmektir. Öyle bir an gelir ki kendinizi çözümü düşünmüş, bu çözümün hangi problem için gerekli olduğunu doğrular halde bulursunuz. Bunun da nedeni, müşteri ihtiyacının hayali olarak tanımlanmasıdır ve kendinizi müşterinin yerine koymaktan ziyade sizin neye ihtiyacınız olduğunu hayal etmenizdir.

    Fikir Oluşturmak

    Bu aşamaya kadar elimizde hayali bir karakter ve bu hayali karakterin olası problemleri var. Ancak, gerçekten bu karakter var mı veya bu karakterin bu şekilde problemleri var mı bilinmemektedir. Fikir oluşturmaya geçmeden önce mutlaka sahaya çıkılıp personanın gerçekçiliği sorgulanmalıdır ve sorgulanan bu personanın hayalini kurduğunuz problemlere sahip olup olmadığı ölçümlenebiliyor olmalıdır. Sahada da kaçınılması gereken ilk hata, personalara çözümler sunmaktır. Buradaki amaç onları en yalın haliyle dinlemek, soruları kullanarak küçük manevralarla konudan sapmalarına engel olmaktır. Aksi takdirde personalarınıza ‘şu probleminize şöyle bir çözüm sunsak’ gibi bir yaklaşım sergilerseniz, size ‘olur’ yanıtı verir ancak, pratiğe döndüğünde olmaz yanıtı alacağınız garantidir. Bundan sonraki aşama; geri dönüp, oluşturduğunuz problemin ne kadar doğru olduğu ve doğru probleme nasıl çözümler üretilmesi gerektiğini düşünmenizdir.

    Özetle süreçte dikkat edilen konular;

    1. Doğru soruları sor, ihtiyaçlarını anla ve onlardan iç-görü topla
    2. Mevcut çözümlerin ötesini görmeye çalış ve çözümlere takılma (aksi takdirde yenilikçi olamazsınız)
    3. Ekibin bakış açısını ve güçlü yönlerini bir araya getir
    4. Beklemediğiniz alanları ortaya çıkar
    5. Ortaya koyduğunuz fikirlerin etki alanlarını/büyüklüklerini belirleyin / önceliklendirin

    Prototip Oluşturmak

    Bir önceki aşamada ortaya koyduğunuz fikirlerin müşteri için ne kadar değer yaratacağına ve bu değeri yaratmak için ne kadarlık bir efor gerektiğini belirlediniz. Bu aşamada bir karar verip, en iyi fayda/maliyet oranına sahip fikir için bir prototip oluşturulacaktır. Ancak, bu aşamaya geçmeden bir MVP (Minimal Viable Product) – riske karşı en yüksek yatırım getirisine sahip ürün oluşturulmalıdır. Hazırlanan bu ürün şimdi piyasaya bir gelir modeliyle ve çeşitli kanallardan sunularak talep ölçülmelidir. Bu bir web-sitesi olabilir ve sosyal medyadan reklam vererek dönüş oranları ölçülebilir. Bu bir el broşürü olabilir ve yüz-yüze kanallar aracılığıyla son-ürün varmışçasına satılmaya çalışılır. İlk denemede olumlu dönüş alınması beklenmemesi gerekir, çünkü konu para olunca, bir önceki saha araştırmasında fayda sağlayacağını düşündüğünüz çözümlere müşterilerin para ödemek istemediğini göreceksiniz. İşte bu da bizi ‘Design-Thinking’in son aşaması olan Değerlendirme aşamasına getirir.

    Değerlendirmek

    Sahadan alınan olumsuz geri bildirimlerden yıkılmama zamanı gelmiş demektir, çünkü bu aşamaya kadar yorucu olsa da her şey hayal edildiği gibi gitti. Ancak, iş ciddiye binince hayal edilen ilk seferde hatta birçok deneme sonrasında gerçekleşmemiş olacaktır. Burada müşterilerden alınan geri bildirimlerle çözümler pivot edilecektir yani bir dönüşüme uğrayacaktır. Öyle dönüşümlere denk gelirizki, hayalini kurduğunuz sektör/segment için çözüm oluşturmasa bile bir başka alan için çözüm oluşturmuş olabilirsiniz. O yüzden her daim algıların açık olması gerekmektedir.

    Yaygın Yapılan Hatalar

    1. Bir iki eğitim aldıktan sonra büyük çaplı konular üzerinde çalıştaylar düzenlemek (Çalıştayı düzenleyen kişinin yeterli tecrübeye sahip olması gerekir, aksi takdirde süreç tamamen vakit kaybı olacaktır.)
    2. Her alanda ‘Design-Thinking’ uygulanabileceğini düşünmek (Bir iki toplantıyla çözümlenebilecek problemleri, bu yöntemi uygulayarak işin içinden çıkılmaz hale getirebilirsiniz)
    3. Yanlış ekiplerden çalıştaya üyeler çağırmak (Yeterince deneyime sahip bir o kadar da yeni fikirlere açık kişiler tercih edilmelidir. Tabi bir o kadar da farklı alanlardaki kişilerden oluşmalıdır)
    4. Beklentiyi doğru ayarlamamak
    5. ‘Elinizde sadece bir çekiç varsa, her problemi çivi olarak görmeye başlarsınız.’ sözünden yola çıkarak; fikir oluşturma aşamasına kadar çözüm odaklı olmaktan uzak durulmalıdır aksi takdirde sürekli deneyimimiz çerçevesinde aklımıza gelen çözümleri problemlere eşleştirmeye çalışırız ve yeni bir şey ortaya koyamayız
  • Finansal Servislerin Yeni Fiziği

    Bugün ‘World Economic Forum’ tarafından yayınlanan bir makaleyi kaleme alacağım. Bir süredir gerek finans sektöründe gerekse telekom sektöründe yapay zekaya yönelik ciddi çalışmalar yürütülmektedir. Ancak, aynı sektörde farklı şirketler içerisinde yapay zekanın çok farklı tanımları yapılmakta ve kendi içlerinde kabul ettikleri tanımlara göre de çalışmaların reklamları/PR’ları yapılmaktadır. Buradan yola çıkarak yaptığım araştırmalarda okumaktan keyif aldığım bu çalışmadan bazı nokta atışı çıkarımları sizlerle paylaşacağım.

    Bu alanda genel kabul; yapay zekanın doğumu 1950’lerde Allan Turing tarafından yayımlanan bir makaleye dayanıyor. Ardından yapay zekanın kışı ve baharı olarak adlandırabileceğimiz inişli çıkışlı hikayeleri gelmektedir. 70 senedir yapay zeka trendinin patlayacağına yönelik tahminler yapılıp duruldu ancak, bir türlü istenilen etkiyi gösteremedi. Belki de etkisi şirketler ve toplumlar üzerinde o kadar yavaşça görüldü ki bizler farkına varmakta güçlü çektik.

    Bunun en temeldeki nedeni, yapay zekanın toplumda tam anlamıyla anlaşılamamış olmasıdır. Aynı şirkette hatta aynı ekip içerisinde bile yapay zeka için çok farklı tanımlar işitmek mümkündür. Yapılan bu çalışmada da; ‘Küresel uzmanlar ve iş insanlarıyla yapılan görüşmelerde yapay zekaya dair tanımlamada ortak bir eksiklik olduğu ortaya çıktı.’

    Yapılan görüşmelerde de bazı genel yorumlar ise şu şekilde sonuçlanmış;

    • Makine öğrenmesi yapay zeka değildir
    • Makine öğrenmesi yapay zekanın bir alt dalıdır
    • Yapay zeka arttırılmış zeka ile ilgilidir
    • Konuştuğumuz şey derin öğrenmedir, henüz kimse yapay zekaya ulaşabilmiş değil
    • İdrak/Algı yapay zekanın insani yönüdür

    Yapay Zeka Finans Sektörünü Nasıl Değiştirecek?

    Yapay zekanın finansa sektörünü nasıl değiştireceğini geçmeden önce, hali hazırda bu kuruluşlar kendi içlerinde nasıl bir dönüşüm geçiriyorlar ona bakmamız gerekiyor. Bu dönüşüm aslında bizlere ilerde Yapay Zekanın sektördeki etki gücünü gösterme yönünde bir öngörü sağlayacaktır.

    Geçmişteki ve Gelecekteki Kuruluşların Yaklaşımı

    Yapay Zekanın finans sektöründeki etkisi 3 ana başlık, 9 alt kategoride ele alınmıştır. Bunlar, ön/arka ofis operasyonlarına etkisi, pazar yapısına etkisi ve kullanım zorluğuna etkisidir. Rapor kapsamında, her bir kalem tek tek sektörel örneklerle açıklanmaktadır. Ben ise sadece ana başlıklara burada yer vereceğim.

    Yapay Zekanın Etkileri

    Yapay Zeka finansal kuruluşlara önemli fırsatlar sunacak ancak her fırsat beraberinde zorluklarla beraber gelmektedir.

    Fırsatlar ve Zorluklar

    Bu zorlukların üstesinden gelmek ve fırsatlara en doğru yollardan ulaşmak için çeşitli stratejiler belirlenmedir. Rapor kapsamında da finans sektöründe sigorta, yatırım yönetimi, kredi yönetimi ve pazar altyapısı gibi belli başlı alanlarla ilgili stratejik yaklaşımlara yer verilmiştir. Bu alandaki çözümleri/firmaları da bu kapsamda ele almışlardır.

    Ayrıca, bu çalışma içerisinde 157. sayfada bazı ek okuma listeleri bulunmaktadır. Eğer konuyla ilgili daha detaylı bilgiler edinmek isterseniz, bu listeye göz gezdirmekte büyük fayda vardır. Özellikle The Bank of the Future raporuna bakmanızı tavsiye ederim.

  • Kitlesel Fonlama Üzerine

    Kitlesen Fonlama için çok çeşitli kaynaklarda farklı tanımlamalar yapılmaktadır. Dahası kitlesel fonlama yapısı 2000’li yıllardan günümüze gelene kadar da çok fazla değişime uğramıştır. Ancak, en genel tanımı bir fikre veya projeye online kanallar üzerinden sermaye toplanmasını sağlayan yöntemdir. Burada farklılık gösteren yöntemin uygulanış şeklidir. Günümüzde sayıları 1500’e yaklaşan kitlesel fonlama platformlarının, bağış, ödül, borçlanma ve hisse bazlı olmak üzere 4 türü vardır.

    1. Bağış Bazlı Model: Gönüllülük esasıyla projenin gerçekleşmesine destek vermek olarak adlandırılabilir. Yardım kuruluşları bu yönteme örnek olarak gösterilebilir.

    2. Ödül Bazlı Model: Yapılan yatırımların karşılığında küçük çaplı geri dönüşler alan ancak, yatırımcıların asıl gayesinin küçük ödüller elde etmekten öte olduğu durumdur. Konser organizasyonu için bağışta bulunan kişilere konser bileti verilmesi, ya da kitap yazacak kişinin, kitabın yazımında destek olan yatırımcıya imzalı kitabı göndermesi gibi düşünülebilir. Dünyada ve Türkiye’de en yaygın uygulanan modeldir.

    3. Borçlanma Bazlı Model: “P2P Lending”e benzer bir model işlemektedir; yatırımcı yaptığı yatırım karşılığını belli bir süre sonunda faizi ile geri almaktadır. Bankaların da yaptığı gibi önceden anlaşılan faiz oranıyla girişimci yatırım olarak aldığı parayı geri verir.

    4. Hisse Bazlı Model: Yatırımcının girişimin hisselerine veya kârına ortak olduğu modeldir. İngiltere’de Property Partner ve Amerika’da Realty Mogul en yaygın örnekleridir. Bu alan SPK’nın sorumluluk alanına girdiği için ülkemizde de SPK Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliğ Taslağı’nı 3 Ocak 2019 tarihinde duyurdu. Son geri bildirimlerden sonra da taslakta ciddi değişiklikler beklenmemekte ancak, taslak gelişmiş ülkelerdeki mevzuatlarla büyük ölçüde benzeşmektedir. 

    Kitlesel Fonlama Neyi Çözüyor?

    Kitlesel fonlama konusundaki bir diğer soru tam olarak neyi çözdüğüdür. Temelde kitlesel fonlama platformları bazı pazar taleplerine cevap vermektedir. Bunlar;

    a. Sermayeye erişim. Geleneksel fonlanma yöntemi olan banka kredisi, kredi kartı borçlanması, aile gibi ortamlardan borç alma veya yatırım sermayeleri çoğu zaman projenin, yeni işlerin veya fikirlerin hayata geçirilmesi için yeterli gelmemektedir. Birçok banka yeni fikirlere veya girişimlere kredi vermeye gönülsüzdür veya yüksek riskli projelere kredi sağlamamaktadır. Bunun da en temeldeki nedeni, bu alanda kaliteli risk değerlendirmesi yapamamalarıdır. Bu nedenle pazarda kitlesel fonlama platformları gibi yeni modellere ihtiyaç doğmuştur.

    b. Yatırımcılara olan potansiyel dönüş. Globalde düşük faiz oranları ve yüksek fon yönetim ücretleri yatırımcıları da farklı alanlara yöneltmiştir. Bu platformlar, yatırımcılar için birer fırsat üslerine dönüşmüştür.

    c. Yeni girişimleri açığa çıkarma. Kitlesel fonlama platformlarının bir diğer önemli faydası, fikirlerin geçerliliğini test edebilme imkanı sunmasıdır. Bir başka bakış açısıyla girişimlerin hali hazırda kısıtlı pazarlama bütçeleri varken ve bu platformlar aracılığıyla hem fikirlerini/projelerini test edebilmekteler hem de bunun tanıtımını yapabilmekteler.

    Ödül ve bağış bazlı kitlesel fonlama platformları incelendiğinde globaldeki en büyükler sırasıyla, JustGiving (UK, 2001), GoFundMe (US, 2010), KickStarter (US, 2009) ve Indiegogo’dur (US, 2007). Hisse ve borçlanma bazlı platformlara baktığımızda karşımıza, CircleUp (US, 2012), Crowdcube (UK, 2010), Seeders (UK, 2009), Crowdfunder (US, 2012), Geidvoorelkaar (Netherlands, 2011), Syndicate Room (UK, 2012), CoAssets (Singapore, 2013), ve Seedmatch (Germany, 2011) çıkmaktadır.

    İyi Fikirler Nasıl Gerçek Olur?

    Türkiye’de ise (başarıya ulaşan fon büyüklüğü) sırasıyla arıkovanı, fongogo, ideanest ve fonbulucu‘dur. Globaldeki yatırım miktarlarıyla kıyaslandığında henüz emekleme aşamasında olduğumuz aşikardır. Bunun nedenleri arasında toplumun henüz bu yapılara hazır olmaması gösterilebilir. Toplum olarak hâla, devlete girip rutin işlerle uğraşmak diğer bir deyişle garanticilik tercih edilmektedir. Bir diğer neden ise çiftlik bank ve kaşar bank gibi olaylarla toplumun daha temkinli yaklaşması gösterilebilir.

    Son olarak kitlesel fonlama kapsamında en başarılı projeler listesi incelendiğinde genel olarak tasarım ve teknoloji alanında ciddi yatırımlar bulunmaktadır

    Kitlesel Fonlama Kapsamında En Başarılı Proje Listesi

    1. Pebble Time – Akıllı Saat
    2. Coolest Cooler
    3. Pebble 2
    4. Kingdom Death – Monster 1.5
    5. Flow Hive 2 

    Başarılara bakıp iç geçirmek güzeldi, bir de bu işin dolandırıcılık bacağı var ki kitaplara konu olabilecek türden. İşte başarısızlıkla nam salmış projeler:

    IBackPack: KickStarter’dan 720 bin dolar fon topladıktan sonra ortadan kayboldu.

    CST – 01: “Dünyanın en ince saati” sloganıyla yola çıkılıp 1 milyon dolardan fazla fon toplayan fikir sahipleri, fikri üretime geçirecek teknolojiye bulamadı. 

    Elio Motors Scooter: 17 Mn dolar toplayıp üretime geçemeyen bir başka girişim.

    Skarp Lazer Tıraş Bıçağı: “Tıraş olmayı devrimleştirme” sloganı ile yola çıktılar önce Kickstarter üzerinden 4 Mn dolardan fazla para topladılar, ardından Indiegogo’ya kayıp buradan da 500 bin dolara yakın fon topladıktan sonra ortadan kayboldular.

    Cataldo’nun Kanseri: Kanser hastalığı yalanıyla 38 bin dolardan fazla para toplayan Jennifer Cataldo listede kendine yer bulmuştur. 

    Bazı başarısız girişimlere yapılan yatırımlar geri alınabilirken bir kısmı da dolandırıcıların kurbanı olmaktadır. Bu alanda başarılı olmak için başarılı ve başarısız girişimleri çok detaylı inceleyip, karakteristik özelliklerini ortaya koymak gerekir. Ve bu işler hiçbir zaman platforma başvurmakla sınırlı kalmıyor. Talebiniz için içerikler/videolar hazırlamak, reklamını yapmak, beklentileri doğru yönetmek ve fon talep miktarını doğru belirlemek gibi konular tamamen sizlerin sorumluluğundadır.

  • Yaratıcı Problem Çözme Teorisi-TRIZ

    İnsanların karşı karşıya kaldıkları temelde 2 tür problem vardır; (bakın burası çok önemli) ilki genelde çözümü bilinen, diğeri ise çözümü bilinmeyen problemlerdir. Çözümü bilinen problemler, çoğunlukla kitaplardan, makalelerden veya alanında uzman kişilerden elde edilen bilgilerle cevaplanır ve bu tarz problemlerin çözümleri için belirli/standart bir yol izlenir. Burada insanı cezbeden ise bir diğeri “Yaratıcı Problemler”dir (Inventive Problems).

    Yaratıcı Problemler standart yöntemlerle çözülemediği için 4. Yüzyılda heuristic (sezgisel) olarak adlandırdığımız bazı kavramlar ortaya çıkmıştır. Burada uygulanan yöntemin doğruluğunun ispat edilmesi gerekmez, tek istenen karmaşık bir problemi daha basit hale getirmesidir. Modern zamanda da, yaratıcı problemler psikoloji altında ele alınmaktadır. Bunun da nedeni psikolojinin beyin, sezgi ve inovasyon arasındaki bağ üzerine çalışmasıdır. Genelde çözüm için beyin-fırtınası (brainstorming) veya deneme-yanılma (trials-and-error) yöntemleri uygulanır. Ancak, problemin karmaşıklığına göre deneme sayısı da artıp azalmaktadır. Beyin fırtınası noktasında da kişiler en fazla kendi deneyimleri veya sezgilerine göre fikirler üretebilirler.

    Beyin Fırtınası

    Tam da bu noktada daha iyi bir yaklaşım olarak, TRIZ yöntemi doğmuştur. TRIZ hikâyesi patent inceleme uzmanı Genrich Altshuller’ın geriye dönük 200,000 patenti incelemesiyle başlıyor. Bu inceleme sonucunda, patentlerin 98%’inin yani neredeyse tamamının mevcut bir ilkeye/teoriye dayandığını keşfediyor. Diğer bir deyişle sadece 2%’si yeni buluşlar olarak adlandırılmaktadır. Daha sonraları 1.5 milyon patentin incelenmesi sonunda sadece 40.000 tanesinin bir şekilde yaratıcı çözümler olduğu ortaya konmuştur. İşin felsefesine kısaca girmek gerekirse, her şeyin özünde imitasyon vardır. Yani insanoğlu yeni bir şeyi ortaya koyabilme vasfına sahip değildir. Tek yapabildiği doğada gözlemlediğini ihtiyacı doğrultusunda yeniden tasarlayarak ortaya koymasıdır. Bu da buluş olarak adlandırılmaktadır. Bu buluşlar da toplumda değer yaratmaya başladığında inovasyon olarak adlandırılmaktadır.

    Konumuza geri dönecek olursak daha sonraki yıllarda Altshuller çözümleri sektörel bazda sınıflandırmak yerine aşağıdaki gibi kategorilere ayırıyor. Bunun sonucunda da aynı problemlerin defalarca 40 temel yaratıcılık prensibi kullanılarak çözümlendiğini ortaya çıkartıyor.

    Buluşların Seviyesi

    TRIZ ile problem çözümü için 5 temel yaklaşım vardır. Bunlar;

    • Inventive Principles (Buluş Prensipleri)
    • Contradictions (Çelişkiler)
    • Ideality (İdealillik)
    • Standard Solutions (Standart Çözümler)
    • Trends of Evolution (Gelişim Trendleri)

    Bu 5 temel yaklaşımlar içinse bazı araçlar ve yöntemler vardır;

    • 40 Inventive Principles (40 Keşif/Buluş Prensibi)
    • 39×39 Contradiction Matrix (39×39 Zıtlık/Çelişki Matrisi)
    • 9 Window Approach (9 Pencere Yaklaşımı)
    • Size Time Cost Operators (Boyut, Zaman, Maliyet Operatörleri)
    • ARIZ (ARIZ – Algorithm for Inventive Problem Solving)

    TRIZ bir problem için size çözümü vermez ancak, bir problemin çözümünün yaklaşık olarak neye benzediğini gösterebilir. Temelde AR&GE / mühendislik faaliyetleri kapsamında kullanılıyor algısı olsa da günümüzde her türlü iş alanına indirgenmiş uygulamaları mevcuttur. Örnek vermek gerekirse, 40 yaratıcı prensipler arasında olan Bölümleme, organizasyonların daha iyi yönetilebilmesi için ürünler/görevler bazında ayrılmasına bir örnektir. Bir diğer prensip olan “Hızlı Hareket”ten yola çıkarsak, müşteri ihtiyaçları doğrultusunda belirlediğimiz çözümler için MVP’nin (Minimum Viable Product – Uygulanabilir Asgari Ürünün) ortaya çıkartılmasını örnek gösterebiliriz.

    Bu yazı kapsamında kullandığım kaynaklar; http://eskiweb.amasya.edu.tr/media/158623/wold.pdf https://dergipark.org.tr/download/article-file/517029

  • En Yenilikçi Şirketler Serisi-Samsung

    Mademki Huawei üzerinden ticaret savaşları popüler gündem maddeleri arasında, bizler de en yenilikçi şirketler serisinde 5. sırada olan Samsung’u ele alalım.

    Son birkaç seneyi saymazsak global pazarda azalan ticaret engelleri, yoğunlaşan rekabet ortamı, kısalan ürün yaşan döngüsü ve derinleşen segmentasyon firmaları farklı yollara sevk etmiştir. Rekabet yoğunluğu bilgisayar, iletişim ve elektronik gibi teknoloji alanında çok daha belirgin hissedilmeye başlanmıştır.

    Samsung temelde mobil teknolojiler üzerine çözümler sunan bir şirket olarak bilinse de inşaat, reklam, oyun yapımı ve ev aletleri gibi alanlarda da çözümler/ürünler sunmaktadır. Bu denli farklı alanlarda faliyet gösteren şirketlerin, bulundukları alanlara göre de değişkenlik gösteren stratejiler benimsemesi yadsınacak bir şey değildir. Ancak, bu yazıda Samsung’un inovasyon yaklaşımını sadece elektronik kategorisi özelinde inceleyeceğiz.

    Bir şirketin inovasyona/yeniliğe verdiği değeri gerçek anlamda anlayabilmek için önce misyonuna yani dışarıya açılan yüzlerine bakmak lazım. Misyonu: “İnsanların yaşamlarını zenginleştiren ve yeni bir gelecek yaratarak sosyal refaha katkıda bulunan yenilikçi teknolojiler, ürünler ve tasarımlarla dünyaya ilham vermek” olarak nitelendiren bir şirketin misyonunun da “Dünyaya İlham Ver, Geleceği Şekillendir” olmasından daha aşağı bir şey olması beklenemezdi. Bu vizyonun ve misyonun altının doldurulması şüphesiz Samsung’un pazarda kalmasını, pazar payını korumasını ve dünyadaki en popüler 5 markadan biri olmasını sağlamaktadır.

    Samsung’un Inovasyon Anlayışı

    Şimdi Samsung’un inovasyon anlayışını 4 ana kalemde ele alalım. Bunlar; inovasyon stratejisi, inovasyon yetkinliği, inovasyon süreci ve inovasyon kaynaklarıdır.

    Samsung’un stratejik yönetimi yaratıcılık, iş ortaklığı ve yetenek özelinde ayağa kaldırılmıştır. Bu sektörde temelde 2 tip İnovasyon Stratejisi belirlenir; bunlar ‘Fast Follower – Hızlı Takipçi’ ve ‘Leader – Lider’. Bir üçüncüden bahsetmiyorum çünkü bu ikisi dışında bir stratejiniz varsa, stratejiniz olsa dahi siz olmayacağınız için bir anlam ifade etmeyecektir. Bu sektörde rakibiniz yeni bir özelliği tanıttığında sizin ondan geri kalma lüksünüz bulunmamaktadır.

    Hızlı takipçi olmak bir noktada organizasyon içi üretkenliğe, üretkenlik de kurum kültürüne bağlıdır. Samsung içerisindeki iş kültürüne biraz daha yakından baktığımızda, sadece CEO şirketin yol haritasındaki kontrol gücüne sahiptir ve şirket çalışanlarının şirket işlerini daha iyi anlayabilmesi için çalışanların Changjo Kwan (Yaratıcılık Enstitüsü) adlı kurumdan eğitim alması sağlanmaktadır. Ayrıca şirket rekabeti sınırlamak için teknoloji ve fabrikasyona yüksek paralar harcayarak sektörde engeller oluşturmaktadır.

    Mobil cihazlar özelinde düşünüldüğünde Samsung genelde Apple’a göre hızlı takipçi olmayı tercih etmiştir. Pazarın kurulmasını bekler ve agresif bir pazarlama stratejisiyle pazardaki yerini almaya çalışır. Yani pazarı yönlendirmekten ziyade , pazardan fikirler toplamak ana yol haritalarındandır. Pazarda yakın takipçi olmak bir risk olarak algılansa da bu riski, alanındaki en iyi çalışanları şirket bünyesine dahil ederek minimize etmektedir.

    Samsung Patent Stratejileri

    Patent stratejileri özelinde de TRIZ metodu olarak bilinen yöntemi uygulamaktadırlar. ‘Samsung’da işe başlayan bir mühendis, 80 saatlik TRİZ eğitimini almak zorundadır.’ Bir sonraki yazımda bu metodu daha detaylı ele alacağım.

    Samsung rekabetçi tedarik zinciri avantajını da oldukça iyi kullanmaktadır. Özellikle mobil ürünlerinde hardware’lerini kendi üretmeyi tercih etmektedir. Akıllı telefonlarındaki ana parçaların 70%’i in-house üretimdir. Sadece bir cihaz üreticisi değil aynı zamanda dünyanın en büyük Chip üreticilerindendir. Şirketin dış kaynak ve in-house üretim tedarik zinciri yapısı rakibi Apple’dan farklılık göstermektedir. Apple’a göre dış kaynak firmalarına güvenmek gecikmelere ve zorluklara neden olmaktadır.

    İnovasyon kaynağı açısından iş ortaklıkları dışında Samsung dünyanın çok farklı noktalarında yenilikler üretmek için AR&GE ve inovasyon merkezleri açmakta veya kullanmaktadır. Bu sayede dünyanın farklı noktalarındaki gelişmeleri yakından takip edebilmekte ve yeni ürettiği çözümleri farklı pazarlarda hızlıca tanıtabilmektedir. Ürünlerin hangi pazarda nasıl reaksiyon gördüğü, farklı reaksiyon gösteren pazarlarda hangi iş modelleriyle pazara sunması gerektiğini önceden belirleyebilmektedir.

    Ayrıca Samsung, yatırımlarını Samsung Strateji & İnovasyon Merkezi üzerinden 6 kategori altında gerçekleştirmektedir. (Dijital sağlık, otonom mobilite, yapay zeka, veri altyapısı, IoT ve olmazsa olmazımız bilgi güvenliği). 2016 sonunda Türkiye’de de merkezini açan Samsung özellikle IoT ile ilgilenenler için çeşitli show-room’lar sunmaktadır.

    Samsung ile ilgili yazımı araştırmalarım sırasında karşılaştığım şu sözle sona erdirmek isterim; “Bazen bir proje için üst yönetimden özür dilemek, izin almaktan daha iyidir.”

  • En Yenilikçi Şirketler Serisi-Unilever

    Gelişmekte olan pazarlardaki büyümenin yavaşlaması ve son yıllarda yüksek değişkenlik gösteren döviz kurları bireysel tüketim ürünleri sektöründeki firmaları zorlamaya başladı. Bu nedenle FMCG sektöründeki global firmalar büyüme tahminlerinde revizelere devam etmekteler.

    Unilever büyüme stratejisini temelde 3 alan üzerine kurdu; portföy optimizasyonu, inovasyon odağının değişimi ve sürdürülebilir uygulamalar. Bu yazıda sadece inovasyon kalemini analiz edeceğiz.

    Unilever özellikle 2010’lu yılların başlarında R&D ekiplerinin de desteğiyle tedarik zinciri mekanizmalarının iyileştirilmesine odaklandı. Ancak günümüzde, ana odak noktası “tasarım” üzerine kurgulanmaktadır.  FMCG sektöründeki inovasyon anlayışı diğer sektörlerden bir tık daha farklı ele alınabilmektedir.

    Özellikle Unilever gibi dünyanın çok farklı lokasyonlarında faaliyet gösteren şirketler için fırsatları takip etmek, onları bulup içeriye katmak ve ardından müşterilere ulaştırmak biraz daha meşakkatlidir. Unilever de bunun farkına varacak ki 2012 yılı itibariyle odağını biraz daha yıkıcı inovasyona çevirerek bilimsel araştırmalarını yeni ürünler bulma üzerine kurmuştur. Ancak, bunu sadece içerde yapmak mümkün değildir aynı P&G gibi Unilever de dışarıdaki fırsatların peşine düşmüştür.

    Bu senenin başı itibariyle bayrağı teslim eden eski CEO Paul Polman’a göre “ An innovative company has to go outside as much as inside…” – Yenilikçi bir şirket içeriye odaklandığı kadar dışarıya da odaklanmalıdır. Daha önce bahsettiğimiz Amazon ve Netflix örneklerinde olduğu gibi Unilever’de de en üst düzeyde inovasyona destek olduğunu görmekteyiz.

    Akıllara, bizim CEO’larda benzer şeyler söylüyor ama uygulamaya geçildiğini görmüyoruz gelebilir. O zaman Unilever’in söylediğini nasıl icraate döktüğünü biraz inceleyelim. 

    Mükemmeliyet Merkezi (Center of Excellence) veya Açık İnovasyon faliyetleri özellikle rekabetin yoğun olduğu alanlarda, şirketlerde yaygınca görülmektedir. Unilever Foundry, P&G’s Connect + Develop, PepsiCo Go Trendsletter Challenge ve Nestle’s open Innovation platform – Henri@Nestle bunların başlıca örnekleridir. Hali hazırda bu şirketler güçlü AR&GE ekipleriyle içerdeki yenilikleri yönetebilmekteler. Ancak, rekabetten de geri kalmamak adına dışarıdaki girişimlerden beslenmekteler. Beslenmekteler diyorum, çünkü bu denli büyük şirketlerin küçük girişimleri ucuza satın alıp, yüksek fiyatlardan çıkış yaptıklarını biliyoruz.

    Unilever Foundry ve Unilever Ventures

    6 binin üzerinde AR&GE çalışanı, her yıl 1 Milyar Euro üzerinde AR&GE yatırımı ve toplamda 20 binin üzerinde patenti olan bir şirketi birkaç paragrafla açıklamak pek tabi yeterli olmayacaktır. Ancak, genel hatlarıyla Unilever içerisindeki inovasyon yapısını göstermek gerekirse; Unilever Foundry, Unilever Ventures ve Açık İnovasyon Portalini ele alabiliriz.

    Unilever Foundry: Unilever’in girişimcilerle, kurumsal ortaklarıyla veya tasarımcılarla bir araya geldiği “üs” olarak konumlanmıştır.  Bu üs üzerinden girişimler, Unilever ağındaki üyelerden mentörlük hizmeti alabilmekte, Unilever markası altında çözümlerini veya ürünlerini pilota alabilmekte, etkinliklere katılıp – değer görmesi durumunda- Unilever Ventures’dan yatırımlar alabilmekteler.

    Unilever Ventures:  Unilever’in girişim sermayesi olarak lanse ettiği Unilever Ventures temelde 2 alana odaklanmaktadır – Kişisel Bakım ve Dijital. Bunlardan benim ilgimi çeken dijital alanda da;

    1. İçerik üretimi
    2. Veri analitiği
    3. E-ticaret
    4. IoT
    5. Mobil pazarlama 
    6. Sosyal medya alanlarında girişimlere yatırım yapmaktalar. Bu zamana kadar 52 girişime destek olmuşlar ve bunlar arasından 11’inden çıkış yapmışlar.

    Açık İnovasyon Portali:  yet2 üzerinden açık inovasyonu yönetmekte olan Unilever, farklı dönemlerde ihtiyacına göre çağrı çıktmaktadır. Bunlar arasında, ürün paketleme sürecinin iyileştirilmesinden soğutma teknolojilerine kadar çeşitli talepler yer almaktadır.

    Açık inovasyon için Çağrı Konuları
WordPress.com'da ücretsiz olarak kendi web sitenizi oluşturun.Kendi web sitenizi oluşturun
Ücretsiz başlayın